Laatst zat ik tegenover Lucas, leidinggevende met een behoorlijk drukke agenda. Hij begon te vertellen over hoe het de laatste tijd ging. Het was erg hectisch en hij hield veel ballen in de lucht.
Toen zei hij iets opvallends: ‘Ja, als het druk wordt, dan ga je lastige gesprekken uitstellen.’
Ik liet de zin even hangen.
‘Wie bedoel je met je?’, vroeg ik toen.
Hij keek me aan, wreef over zijn kin en zei: ‘Mmm, ik bedoel eigenlijk dat ik de lastige gesprekken dan uitstel.’
Hij voelde het verschil. En precies daar begint het.
Hoe we stiekem ontsnappen aan verantwoordelijkheid
Lucas is niet de enige die dit doet, we doen het allemaal en vaak zonder dat we het door hebben. Zodra iets ongemakkelijk is, praten we in de tweede persoon. Je gaat dan twijfelen. Je stelt het even uit. Je voelt je dan aangevallen. Klinkt neutraal, toch? Wat je doet, is jezelf subtiel naar de achtergrond schuiven. Onbewust wil je jezelf beschermen, het voelt veilig. Als je je zegt, hou je het ongemakkelijke op afstand. Als je ik zegt, voel je de consequentie.
Taal als spiegel van je eigenaarschap
De manier waarop je over jezelf praat, laat zien hoeveel verantwoordelijkheid je daadwerkelijk neemt. Een leidinggevende die zegt: ‘Er wordt niet goed gecommuniceerd binnen het team’, kijkt van een afstandje toe. Een leidinggevende die zegt: ‘Ik heb er nog niet genoeg voor gezorgd dat de communicatie goed loopt’, pakt de regie. Dat is leiderschap.
Even terug naar Lucas, want hij voelde meteen het verschil toen hij zijn zin anders had geformuleerd.
Hij lachte: ‘Als ik het zo zeg, dan klinkt het ineens alsof ik er iets aan kan én moet doen.’
Juist. Dat is het punt. Bewustwording doet soms een beetje pijn, maar het is ook de route naar groei.
De keuze tussen de je- en ik vorm
Als je in de tweede persoon spreekt, zend je een boodschap van afstand. Je observeert in plaats van deel te nemen. In de ik-vorm maak je jezelf onderdeel. Je laat zien: ik ben aanwezig, betrokken, verantwoordelijk.
‘Je moet je verder ontwikkelen’. Misschien heb jij dat ook weleens tegen een teamlid gezegd? Klinkt professioneel, maar ook een tikje afstandelijk. Zeg je daarentegen: ‘Ik vind dat je je verder kunt ontwikkelen, hoe wil je daarmee aan de slag?’ dan voeg je iets toe: jezelf. Je maakt duidelijk dat het jouw observatie is, jouw overtuiging, jouw vertrouwen. Dat zegt zoveel meer. Trouwens, ook over jouw leiderschap.
Ik: de taal van verantwoordelijkheid
Taal is gedrag in woorden en gedrag dat je herhaalt, wordt een gewoonte. Dus ook de gewoonte om afstand te nemen in taal. Als de druk stijgt, overschakelen op de tweede persoon. Doe jij dat ook weleens? Probeer dan de ik-vorm en zie wat er gebeurt. Op het moment dat je van je naar ik gaat, verandert de dynamiek. Het gesprek wordt eerlijker en soms ook verdiepender. Het is wel precies wat nodig is om iets te veranderen. Leiderschap gaat over de momenten waarop je verantwoordelijkheid neemt voor wat je denkt, voelt en doet. Soms begint dat al met een paar letters verschil: van je naar ik. Als je dat consequent doet, verander je meer dan alleen je taal. Je creëert bewustwording, draagvlak en versterkt eigenaarschap.
Van inzicht naar keuze: leiderschap in actie
Aan het eind van onze sessie zei Lucas: ‘Ik merk dat ik lastige dingen buiten mezelf leg, omdat ik het oncomfortabel vind en ik wil voorkomen dat ik ze moet oplossen.’ We glimlachten allebei. Niet omdat het grappig was, maar omdat dat inzicht de deur openzette naar groei. Op het moment dat je dat ziet, kun je kiezen en kiezen is de kern van leiderschap.
We spraken af dat Lucas de komende dagen in een overleg of coachgesprek bewust naar zichzelf zou luisteren: ‘Als je je of we gebruikt wanneer het spannend wordt, stel jezelf dan de vraag ‘wie bedoel ik met je?’ en ervaar wat er gebeurt er als je het vervangt door ik.
Durf jij al voluit in de ik-vorm te leiden?
In mijn recent uitgekomen boek ‘Leider in de ruimte’ leer je hoe je als leider professionele ruimte creëert zonder grip te verliezen en zo de groei van jezelf en je team versterkt.
